partager lectures , photos , musiques , films ,humeurs,
la
definition-qu-il-en-donne-gagne-en-precision-du-tome-xx-de-l-encyclopedie-fran-aise-a-civilisation-materielle-et-capitalisme-une-civilisation-c-est-tout-d-abord-un-espace-une-aire-culturelle-disent-les-anthropologues-un-logement-a-l-interieur-imaginez-une-masse-tres-diverse-de-biens-de-traits-culturels-aussi-bien-la-forme-le-materiau-des-maisons-leur-toit-que-tel-art-de-la-fleche-empennee-qu-un-dialecte-ou-un-groupe-de-dialectes-que-des-gouts-culinaires-une-technique-particuliere-une-fa-on-de-croire-une-fa-on-d-aimer-ou-bien-encore-la-boussole-le-papier-la-presse-de-l-imprimeur-c-est-le-groupement-regulier-la-frequence-de-certains-traits-l-ubiquite-de-ceux-ci-qui-sont-les-premiers-signes-d-une-coherence-culturelle-si-a-cette-coherence-dans-l-espace-s-ajoute-une-permanence-dans-le-temps-j-appelle-civilisation-ou-culture-l-ensemble-le-total-du-repertoire-ce-total-est-la-forme-de-la-civilisation-ainsi-reconnue-11-pourquoi-avoir-prefere-a-culture-le-terme-de-civilisation-peut-etre-comme-lucien-febvre-l-a-admirablement-montre-parce-qu-il-s-agit-d-un-mot-tres-fran-ais-qui-figure-aussi-dans-le-premier-titre-des-annales-economie-societes-civilisations-parce-que-le-terme-s-inscrit-dans-une-tradition-scientifique-nationale-a-la-suite-de-marcel-mauss-que-fernand-braudel-cite-comme-ayant-fourni-les-esquisses-il-se-situe-aussi-dans-la-continuite-de-l-orientalisme-c-est-en-effet-cette-notion-qui-domicilie-les-specialistes-des-langues-et-civilisations-orientales-et-se-retrouve-dans-le-nom-de-l-inalco-institut-national-des-langues-et-civilisations-orientales-elle-fait-l-objet-de-debats-renouveles-dans-les-annees-1950-et-il-est-surprenant-que-fernand-braudel-ne-signale-pas-celui-qui-met-en-question-l-orientalisme-colonial-ni-surtout-celui-ouvert-par-les-anthropologues-anglais-et-americains-qui-soutiennent-l-idee-d-une-unite-medi-confluences-mediterranee-n-31-automne-1999-183-la-mediterranee-selon-fernand-braudel-terraneenne-dont-ils-voient-la-marque-dans-l-economie-le-mode-de-vie-les-rapports-sociaux-les-valeurs-bref-dans-une-civila-definition-qu-il-en-donne-gagne-en-precision-du-tome-xx-de-l-encyclopedie-fran-aise-a-civilisation-materielle-et-capitalisme-une-civilisation-c-est-tout-d-abord-un-espace-une-aire-culturelle-disent-les-anthropologues-un-logement-a-l-interieur-imaginez-une-masse-tres-diverse-de-biens-de-traits-culturels-aussi-bien-la-forme-le-materiau-des-maisons-leur-toit-que-tel-art-de-la-fleche-empennee-qu-un-dialecte-ou-un-groupe-de-dialectes-que-des-gouts-culinaires-une-technique-particuliere-une-fa-on-de-croire-une-fa-on-d-aimer-ou-bien-encore-la-boussole-le-papier-la-presse-de-l-imprimeur-c-est-le-groupement-regulier-la-frequence-de-certains-traits-l-ubiquite-de-ceux-ci-qui-sont-les-premiers-signes-d-une-coherence-culturelle-si-a-cette-coherence-dans-l-espace-s-ajoute-une-permanence-dans-le-temps-j-appelle-civilisation-ou-culture-l-ensemble-le-total-du-repertoire-ce-total-est-la-forme-de-la-civilisation-ainsi-reconnue-11la-definition-qu-il-en-donne-gagne-en-precision-du-tome-xx-de-l-encyclopedie-fran-aise-a-civilisation-materielle-et-capitalisme-une-civilisation-c-est-tout-d-abord-un-espace-une-aire-culturelle-disent-les-anthropologues-un-logement-a-l-interieur-imaginez-une-masse-tres-diverse-de-biens-de-traits-culturels-aussi-bien-la-forme-le-materiau-des-maisons-leur-toit-que-tel-art-de-la-fleche-empennee-qu-un-dialecte-ou-un-groupe-de-dialectes-que-des-gouts-culinaires-une-technique-particuliere-une-fa-on-de-croire-une-fa-on-d-aimer-ou-bien-encore-la-boussole-le-papier-la-presse-de-l-imprimeur-c-est-le-groupement-regulier-la-frequence-de-certains-traits-l-ubiquite-de-ceux-ci-qui-sont-les-premiers-signes-d-une-coherence-culturelle-si-a-cette-coherence-dans-l-espace-s-ajoute-une-permanence-dans-le-temps-j-appelle-civilisation-ou-culture-l-ensemble-le-total-du-repertoire-ce-total-est-la-forme-de-la-civilisation-ainsi-reconnue-11-pourquoi-avoir-prefere-a-culture-le-terme-de-civilisation-peut-etre-comme-lucien-febvre-l-a-admirablement-montre-parce-qu-il-s-agit-d-un-mot-tres-fran-ais-qui-figure-aussi-dans-le-premier-titre-des-annales-economie-societes-civilisations-parce-que-le-terme-s-inscrit-dans-une-tradition-scientifique-nationale-a-la-suite-de-marcel-mauss-que-fernand-braudel-cite-comme-ayant-fourni-les-esquisses-il-se-situe-aussi-dans-la-continuite-de-l-orientalisme-c-est-en-effet-cette-notion-qui-domicilie-les-specialistes-des-langues-et-civilisations-orientales-et-se-retrouve-dans-le-nom-de-l-inalco-institut-national-des-langues-et-civilisations-orientales-elle-fait-l-objet-de-debats-renouveles-dans-les-annees-1950-et-il-est-surprenant-que-fernand-braudel-ne-signale-pas-celui-qui-met-en-question-l-orientalisme-colonial-ni-surtout-celui-ouvert-par-les-anthropologues-anglais-et-americains-qui-soutiennent-l-idee-d-une-unite-medi-confluences-mediterranee-n-31-automne-1999-183-la-mediterranee-selon-fernand-braudel-terraneenne-dont-ils-voient-la-marque-dans-l-economie-le-mode-de-vie-les-rapports-sociaux-les-valeurs-bref-dans-une-civilisation-mediterraneenne-la-constatation-invite-a-revisiter-la-bibliotheque-de-braudel-et-ce-d-autant-plus-que-dans-la-bibliographie-de-sa-these-il-prend-le-soin-de-souligner-ses-dettes-principales-et-ses-affinites-on-trouve-dans-la-deuxieme-edition-nombre-de-references-litteraires-dont-l-ecole-algerianiste-deja-citee-ainsi-que-theophile-gauthier-giono-carlo-levi-les-freres-tharaud-lawrence-durrell-etc-mais-aucun-nom-d-auteur-algerien-de-langue-fran-aise-tel-amrouche-ou-kateb-yacine-alors-au-sommet-de-leur-notoriete-chez-les-sociologues-curieusement-encore-on-ne-trouve-ni-jacques-berque-ni-pierre-bourdieu-alors-que-balandier-est-cite-pour-afrique-ambigue-et-les-references-principales-sont-robert-montagne-et-andre-servier-etroitement-lies-a-la-colonisation-pour-le-maghreb-et-jacques-weulersse-pour-le-proche-orient-parmi-les-oeuvres-maitresses-qui-ont-influence-sa-these-deux-noms-se-detachent-dans-la-liste-des-ouvrages-essentiels-henri-pirenne-pardessus-tout-son-mahomet-et-charlemagne-dont-braudel-eut-la-primeur-a-alger-en-1931-ainsi-que-emile-felix-gautier-que-la-critique-actuelle-combat-dans-ses-details-alors-que-le-probleme-est-peut-etre-d-en-continuer-l-elan-general-t-ii-p-543-c-est-a-lui-que-fernand-braudel-a-emprunte-l-idee-que-l-islam-a-prospere-sur-les-anciennes-bases-puniques-que-cette-premiere-civilisation-a-prepare-le-terrain-a-la-poussee-musulmane-idee-reaffirmee-aussi-dans-la-mediterranee-de-1977-les-trois-grandes-civilisations-qui-se-partagent-la-mediterranee-s-inscrivent-en-effet-dans-des-territoires-immuables-ou-elles-etaient-au-temps-de-cesar-et-d-auguste-elles-sont-encore-au-temps-de-mustapha-kemal-ou-du-colonel-nasser-parmi-les-zones-de-contact-aprement-disputees-fernand-braudel-s-est-attache-a-l-etude-de-cette-manche-hispano-maghrebine-ou-s-est-poursuivie-la-dynamique-de-la-reconquista-la-conquete-achevee-les-vaincus-chretiens-furent-entraines-a-saisir-la-rive-sud-de-la-manche-ibero-africaine-sans-le-vouloir-d-ailleurs-avec-la-nettete-et-la-continuite-qui-eussent-ete-conformes-aux-interets-espagnols-c-est-une-catastrophe-dans-l-histoire-de-l-espagne-que-cette-nouvelle-guerre-de-grenade-n-ait-pas-ete-poursuivie-avec-acharnement-que-l-on-ait-sacrifie-cette-tache-ingrate-mais-essentielle-aux-mirages-d-italie-et-aux-relatives-facilites-d-amerique-voila-un-des-grands-chapitres-d-une-histoire-manquee-comme-l-a-ecrit-un-essayiste-l-espagne-a-moitie-europe-a-moitie-afrique-a-failli-a-sa-mission-geogra-confluences-mediterranee-n-31-automne-1999-184-phique-et-pour-la-premiere-fois-au-cours-de-l-histoire-le-detroit-de-gibraltar-est-devenu-une-frontiere-politique-12-l-islam-et-la-mediterranee-l-histoire-de-la-mediterranee-est-donc-tissee-par-les-relations-les-echanges-les-rivalites-et-les-conflits-entre-les-civilisations-il-n-y-a-de-civilisations-vivantes-que-capables-d-exporter-leurs-biens-au-loin-de-rayonner-une-civilisation-qui-n-exporterait-pas-hommes-fa-ons-de-penser-ou-de-vivre-est-inimaginable-dans-ce-mouvement-elle-prend-aux-autres-aussi-elle-emprunte-mais-on-reconnait-non-moins-une-grande-civilisation-a-ce-qu-elle-refuse-parfois-d-emprunter-a-ce-qu-elle-s-oppose-a-certains-alignements-a-ce-qu-elle-fait-un-choix-parmi-ce-que-les-echangeurs-lui-proposent-et-souvent-lui-imposeraient-s-il-n-y-avait-des-vigilances-ou-plus-simplement-des-incompatibilites-d-humeur-et-d-appetit-il-n-y-a-que-des-utopistes-il-en-est-d-admirables-guillaume-postel-par-exemple-au-xvie-siecle-pour-rever-de-fondre-les-religions-entre-elles-les-religions-ce-qu-il-y-a-justement-de-plus-personnel-de-plus-resistant-dans-ce-complexe-de-biens-de-forces-de-systemes-qu-est-toute-civilisation-il-est-possible-de-les-meler-en-partie-de-deplacer-de-l-une-a-l-autre-telle-idee-a-la-rigueur-tel-dogme-tel-rite-de-la-a-les-confondre-le-chemin-est-immense-t-ii-p-101-or-la-mediterranee-est-la-mer-des-trois-religions-du-livre-au-moment-ou-il-acheve-sa-these-fernand-braudel-publie-dans-les-annales-oct-dec-1947-p-397-un-long-article-sur-les-conflits-et-refus-de-civilisations-espagnols-et-morisques-au-xvie-siecle-probleme-auquel-il-consacrera-aussi-la-preface-en-1957-a-cardaillac-morisques-et-chretiens-un-affrontement-politique-il-y-precise-la-part-du-religieux-dans-la-vie-des-societes-une-religion-est-un-univers-a-la-fois-une-fa-on-de-vivre-de-penser-et-d-esperer-la-base-et-la-presque-totalite-de-ce-que-nous-appelons-une-civilisation-en-tout-cas-son-trefonds-l-acharnement-chretien-a-eradiquer-a-purifier-la-peninsule-reconquise-n-a-d-egal-que-celui-du-morisque-a-perdurer-a-preserver-ses-moeurs-croire-sa-foi-en-secret-fernand-braudel-s-interroge-sur-la-portee-de-l-expulsion-massive-des-morisques-et-sur-la-faillite-de-l-assimilation-celle-ci-etait-ineluctable-en-raison-du-refus-morisque-de-la-civilisation-chretienne-de-la-haine-de-civilisation-de-la-haine-de-religion-alors-que-la-haine-raciale-semble-presque-absente-de-cette-lutte-jugement-d-historien-mais-aussi-d-un-observateur-de-son-temps-et-on-peut-se-demander-si-dans-certains-passages-ce-n-est-pas-a-l-algerie-fran-aise-surtout-que-pense-fernand-confluences-mediterranee-n-31-automne-1999-185-la-mediterranee-selon-fernand-braudel-braudel-n-oublions-pas-pour-comprendre-je-ne-dis-pas-pour-juger-que-l-espagnol-se-trouve-comme-le-fran-ais-a-alger-le-hollandais-a-batavia-ou-l-anglais-a-calcutta-au-coeur-d-une-entreprise-coloniale-comme-on-disait-hier-dans-un-maelstrom-de-civilisations-opposees-dont-les-eaux-courroucees-refusent-de-se-meler-quant-a-l-evaluation-de-la-politique-des-rois-catholiques-et-de-leurs-successeurs-elle-a-un-gout-de-premonition-le-gouvernement-castillan-a-t-il-bien-fait-de-pousser-dans-leurs-retranchements-les-morisques-n-a-t-il-pas-incite-par-la-les-hors-la-loi-et-les-mecontents-a-prendre-le-chemin-de-la-haute-montagne-ou-l-on-ne-pouvait-d-ailleurs-vivre-que-de-brigandage-de-raid-contre-le-bas-pays-a-un-moment-ou-justement-la-montee-demographique-ne-tendait-que-trop-a-fabriquer-des-hors-laloi-de-cette-espece-sierra-vermeja-xvie-siecle-ou-aures-1954-pour-achever-au-moins-provisoirement-cette-analyse-de-la-mediterranee-selon-braudel-une-question-s-impose-quelle-est-sa-vision-de-la-civilisation-musulmane-il-en-parle-peu-et-la-connait-peu-c-est-ainsi-qu-on-ne-trouve-pas-dans-la-reedition-de-sa-these-sauf-quelques-citations-tirees-de-traductions-datant-du-xixe-siecle-de-references-aux-prolegomenes-d-ibn-khaldoun-pourtant-mis-a-la-mode-lors-des-debats-intellectuels-lies-aux-decolonisations-dans-civilisation-materielle-et-capitalisme-armand-colin-1979-t-1-pp-446-448-les-pages-consacrees-aux-villes-musulmanes-insistent-surtout-sur-l-inextricable-lacis-de-ruelles-de-maniere-generale-les-jugements-de-braudel-sur-l-islam-sont-empruntes-a-l-orthodoxie-orientaliste-grandeur-des-siecles-d-or-long-declin-essence-religieuse-de-la-civilisation-musulmane-et-exclusion-de-la-modernite-13-au-fond-la-mediterranee-de-fernand-braudel-est-un-lac-occidental-ou-l-islam-est-un-intrus-comme-chez-pirenne-l-islam-reste-le-fait-du-desert-son-lieu-d-origine-qui-l-a-marque-comme-congenitalement-c-est-la-contre-mediterranee-le-coeur-de-l-islam-c-est-l-espace-etroit-de-la-mecque-au-caire-a-damas-et-a-bagdad-l-islam-c-est-le-proche-orient-on-comprend-pourquoi-il-n-a-pu-s-enraciner-que-dans-la-partie-hier-punique-de-la-mer-au-sud-fernand-braudel-s-inscrit-ici-dans-une-longue-lignee-d-auteurs-historiens-geographes-essayistes-romanciers-andre-siegfried-paul-valery-lawrence-durrell-etc-s-ajoutant-a-ceux-deja-cites-et-a-beaucoup-d-autres-qui-du-xixe-siecle-jusqu-aux-decolonisations-ont-pense-la-mediterranee-comme-mer-de-la-preponderance-europeenne-contemporaine-de-la-dechirure-de-ce-systeme-de-la-mediterranee-pour-employer-une-formule-saint-simonienne-cette-grande-oeuvre-confluences-mediterranee-n-31-automne-1999-186-qui-s-est-efforcee-de-proposer-une-synthese-historique-sans-equivalent-en-temoigne-a-partir-des-paradigmes-de-son-temps-claude-liauzu-est-professeur-a-l-universite-de-paris-vii-notes-1-histoire-et-historiens-de-l-algerie-collection-du-centenaire-de-l-algerie-publiee-par-les-soins-de-la-revue-historique-1931-2-les-ecrits-de-fernand-braudel-autour-de-la-mediterranee-ed-de-falloix-1996-p-146-3-id-p-148-4-paule-braudel-origines-intellectuelles-de-fernand-braudel-annales-esc-1-1992-5-robert-bonnaud-me-signale-deux-references-ou-braudel-revient-sur-ce-passe-algerien-dans-l-express-du-22-26-novembre-1971-et-dans-le-journal-of-modern-history-de-1972-6-pierre-daix-braudel-flammarion-7-f-braudel-et-alii-l-europe-arts-et-metiers-graphiques-1982-cite-in-p-daix-op-cit-p-508-et-510-8-cf-les-ecrits-de-fernand-braudel-p-122-9-f-braudel-la-mediterranee-et-le-monde-mediterraneen-a-l-epoque-de-philippe-ii-a-colin-1966-t-ii-p-96-10-fernand-braudel-sous-la-direction-de-la-mediterranee-arts-et-metiers-graphiques-1977-11-ecrits-sur-l-histoire-op-cit-p-292-12-f-braudel-these-t-i-p-100-13-cf-jean-louis-triaud-l-islam-vu-par-les-historiens-fran-ais-esprit-1998-qui-approfondit-une-etude-de-1995-confluences-mediterranee-n-31-automne-1999-187-la-mediterranee-selon-fernand-braudel